Polimer ankerli listni o‘rnatish bo‘yicha yo‘riqnoma
Yangi temirbeton rezervuarlarni qurish va mavjudlarini rekonstruksiya qilishda o‘rnatish texnologiyasi
Ushbu yo‘riqnomada Sanfa polimer ankerli listini ikkita odatiy holatda o‘rnatish texnologik jarayonlari bayon etilgan. U temirbeton buyumlar zavodlarida buyumlarni qoliplashda va obyektlarda mavjud inshootlarni ta’mirlashda qo‘llaniladi.
Mundarija
1-qism. Yangi rezervuar qurilishida o‘rnatish
Yangi rezervuar qurilishida montaj
Beton quyishdan oldin qolipga o‘rnatish usuli
Bu usul ankerli listning beton konstruksiyaga qurilish jarayonidayoq yaxlit birikishini ta’minlaydi. Temir-beton buyumlar zavodlarida quvurlar, quduqlar, rezervuarlar va boshqa temir-beton buyumlarni ishlab chiqarishda qo‘llanadi.
Qolipni tayyorlash
- Qolipning ichki yuzasi toza va tekis bo‘lishi, unda nuqsonlar, shchitlar tutashgan joylarda balandlik farqlari hamda o‘tkir bo‘rtmalar bo‘lmasligi kerak.
- Sement suti polimer list ortiga oqib ketmasligi uchun qolip panellari orasidagi tirqishlar berkitilishi kerak.
- Muhim: ankerli listning silliq tomoni bilan tegishadigan joylarda qolip ajratuvchi moylardan foydalanish qat’iyan taqiqlanadi — moylar va silikonlar payvand choklarini sifatli bajarishga xalaqit beradi.
Listlarni bichish va joylashtirish
- Ankerli listlar ishlarni bajarish loyihasiga muvofiq, materialning harorat ta’sirida kengayishini hisobga olib bichiladi. Bichish qirralarda tirnalish va o‘yiqlar hosil bo‘lishiga yo‘l qo‘ymaydigan maxsus kesish asbobi bilan bajariladi.
- List ichki shchitli qolipga silliq tomoni bilan qo‘yiladi. Anker elementlari (tishchalar) ichkariga — bo‘lajak armatura karkasi tomon qaratilishi kerak.
- Harorat keskin o‘zgaradigan sharoitlarda montaj qilishda listlar yengil taranglik bilan mahkamlanadi. Bu quyosh yoki beton gidratatsiyasi issiqligida qiziganda to‘lqin va burmalar paydo bo‘lishining oldini oladi.
Qolipga mexanik mahkamlash
- Listlar yog‘och qolipga qurilish skobalari yoki keng kallakli mixlar bilan mahkamlanadi. Mahkamlash qadami — list perimetri bo‘ylab 200–300 mm.
- Muhim: mahkamlagichlar faqat keyinchalik qo‘shni list bilan ustma-ust yopiladigan yoki to‘liq kesib olinib/ekstruzion chok bilan payvandlab berkitiladigan qismlarga (chetlarga) o‘rnatiladi.
- Betonning old sirtga oqib o‘tishini oldini olish uchun ajratib olinadigan plastik profillar, zichlovchi tasmalar yoki choklarni qolip tomonidan bo‘yoqchilik skotchi bilan vaqtincha germetiklash qo‘llanadi.
Listlarni tutashtirish (ustma-ust va uchma-uch payvandlash)
Biriktirish usuli bevosita polimer materialning qalinligiga bog‘liq:
Qalinligi 3 mm dan kam bo‘lgan listlar uchun — ustma-ust montaj
- Listlar kamida 50 mm ustma-ust tushirib yotqiziladi.
- Pastki listning kelajakda ustma-ust tushadigan qismidagi anker elementlari listning asosiy tanasiga zarar yetkazmasdan maxsus randa yoki termopichoq bilan to‘liq olib tashlanadi.
- Ustma-ust qoplash beton sizib o‘tishiga qarshi germetiklikni ta’minlaydi va ekstruzion chok qo‘yish uchun asos bo‘lib xizmat qiladi.
Qalinligi 3 mm va undan katta listlar uchun — uchma-uch o‘rnatish
- Qattiq listlarni ustma-ust yotqizishga yo‘l qo‘yilmaydi — bunda sezilarli balandlik farqi va ichki kuchlanishlar hosil bo‘ladi. Listlar qat’iy ravishda uchma-uch o‘rnatiladi (tirqish 2–4 mm).
- Tutashma ostiga, qolip tomonidan ayni polimerdan tayyorlangan himoya taglik tasmasi (eni 40–50 mm, ankersiz) majburiy ravishda qo‘yiladi. U tirqishdan beton oqib chiqishining oldini oladi va payvandlash uchun taglik vazifasini bajaradi.
- Payvandlashdan oldin ikkala listning chetlariga V shaklli faska ochiladi (ochilish burchagi taxminan 60–70°).
Armaturalash, beton quyish va vibratsiya bilan zichlash
- Yirik to‘ldirgich erkin o‘tishi uchun ishchi armaturadan list ankerlarining uchlarigacha masofa kamida 30–50 mm bo‘lishi kerak.
- Betonga talablar: o‘z-o‘zidan zichlanadigan yoki yuqori harakatchan qorishmalarni qo‘llash tavsiya etiladi. Ankerlar orasidagi bo‘shliq zich to‘lishi uchun chaqiq toshning eng katta fraksiyasi 16–20 mm dan oshmasligi kerak.
- Listning qolipdan mexanik uzilib ketishiga yo‘l qo‘ymaslik uchun betonni erkin tashlash balandligi 1,5 m dan oshmasligi kerak.
- Chuqurlik vibratorlari bilan zichlash majburiy. Vibrator polimer listdan kamida 100–150 mm masofada tushiriladi. Vibrator kallagining listga tegishiga yo‘l qo‘yilmaydi.
Qolipdan chiqarish va payvandlashga tayyorlash
- Ichki qolip faqat beton talab etilgan qolipdan chiqarish mustahkamligiga yetgandan keyin yechiladi.
- Listning old sirti, ayniqsa tutashuv joylari chang, namlik va sement sutining ehtimoliy qotgan oqmalaridan tozalanadi.
- Bevosita payvandlashdan oldin (ko‘pi bilan 20–30 daqiqa oldin) payvand choki sohasi 0,1–0,2 mm chuqurlikdagi oksid pardasini olib tashlash uchun mexanik qirg‘ich bilan ishlanadi. Jilvir qog‘oz yoki abraziv diskli burchak silliqlagichdan foydalanishga yo‘l qo‘yilmaydi.
Choklarni payvandlash
- Germetiklashning asosiy usuli — tarkibi list materialiga aynan mos qo‘shimcha chiviqdan foydalangan holda qo‘lda ekstruzion payvandlash.
- Eritma harorati, havoni oldindan qizdirish harorati va payvandlash tezligi ekstruderda polimer turiga va atrof-muhit haroratiga qarab alohida sozlanadi.
Sifat nazorati
- Payvand choklarining 100% i uchqunli defektoskop yordamida germetiklik bo‘yicha tekshirilishi kerak.
- Teshilish kuchlanishi list qalinligining har 1 mm iga (payvand chok qalinligini ham hisobga olib) 3–5 kV hisobida sozlanadi.
- Defektoskop ishlashi uchun chok yuzasi oldindan elektr o‘tkazuvchi suyuqlik (sovunli eritma) bilan namlanadi yoki payvandlash paytida chok ildiziga qo‘yilgan mis simdan foydalaniladi.
- Nuqsonli qismlar kesib olinadi, tozalanadi va qayta payvandlanadi, so‘ng takroriy sinovlar o‘tkaziladi.
Eski rezervuarni ta’mirlashda o‘rnatish
Inyeksiyalash / «qobiq» hosil qilish usuli
Mavjud konstruksiyalarni ta’mirlashda bevosita betonlashning imkoni yo‘q. Bo‘shliq yaratib, so‘ng uni kirishmaydigan tarkib bilan to‘ldirish texnologiyasi qo‘llaniladi — eski beton bilan adgezion birikkan ichki polimer «qobiq» hosil bo‘ladi.
Mavjud beton asosni tayyorlash
- Eski beton sirti yuqori bosimli suv oqimi yoki qum purkash bilan ishlov berish orqali zaif qatlamlar, iflosliklar, eski qoplamalar va korroziya izlaridan tozalanadi.
- Ochilib qolgan armatura tozalanadi va korroziyaga qarshi tarkiblar bilan ishlanadi.
- Kovaklar va chuqur yoriqlar oldindan ta’mirlash qorishmalari bilan to‘ldiriladi. Sirt inyeksiya qorishmasi bilan mustahkam yopishishni ta’minlashi kerak.
Ichki tayanch konstruksiya va listlarni montaj qilish
- Rezervuar ichida qattiq vaqtinchalik yuk ko‘taruvchi konstruksiya (qolip yoki kuchga hisoblangan fazoviy karkas) quriladi.
- Listlar vaqtinchalik karkasga silliq tomoni rezervuar ichiga (karkasga zich tekkizib), anker elementlari esa tashqariga — eski beton devor tomon qaratib mahkamlanadi.
- Anker uchlari va eski beton orasidagi oraliq — inyeksiya qorishmasi fraksiyasiga qarab 20–50 mm.
- Listlarni biriktirish qoidalari (<3 mm uchun ustma-ust, ≥3 mm uchun faska bilan uchma-uch) yangi qurilishdagi kabi.
Listlarni payvandlash va dastlabki nazorat
- Qorishma quyilgandan keyin listning orqa tomoniga jismonan kirish imkonsiz bo‘lgani sababli barcha tutashuvlar va o‘tish joylari quyishdan oldin payvandlanadi.
- Ekstruzion payvandlash bajariladi, shundan keyin germetiklik to‘liq uchqun nazoratidan o‘tkaziladi.
- Inyeksiyalash boshlanishidan oldin polimer qobiq (kesson) mutlaqo germetik bo‘lishi kerak.
Inyeksiyalashga tayyorlash
- Konstruksiyaning pastki qismida ta’mirlash qorishmasini yuborish uchun, yuqori qismida esa siqib chiqarilayotgan havoni chiqarish va to‘lishni nazorat qilish uchun shtutserlar (portlar) o‘rnatiladi.
- Polimer qoplama rezervuar ichiga bo‘rtib chiqishining oldini olish uchun vaqtinchalik qolip og‘ir ta’mirlash qorishmasining sezilarli gidrostatik bosimiga hisoblangan bo‘lishi kerak.
Ta’mirlash aralashmasini quyish (inyeksiyalash)
- Oraliqqa polimer-sement asosidagi yuqori mustahkam, kirishmaydigan va yuqori oquvchan (quyma) ta’mirlash qorishmasi uzatiladi.
- Aralashma maxsus nasoslar bilan nazorat qilinadigan bosim ostida qat’iy ravishda pastdan yuqoriga uzatiladi. Bu bo‘shliqlar hosil qilmasdan havoni siqib chiqarishni kafolatlaydi.
- Qorishma listning anker elementlarini zich o‘rab oladi va eski betonning tayyorlangan sirtiga yopishadi.
Vaqtinchalik konstruksiyalarni yechish va topshirish
- Ichki qolip faqat inyeksiya aralashmasi loyihaviy mustahkamlikka erishgandan keyin demontaj qilinadi.
- Ko‘zdan kechirish amalga oshiriladi. Polimer list qavariqlarsiz, qattiq va tekis sirt hosil qilishi kerak.
- Yog‘och yoki rezina bolg‘a bilan yengil urib tekshirilganda jarangdor tovush chiqishi kerak — bu list ortida bo‘shliqlar yo‘qligini bildiradi.
Montaj bo‘yicha maslahat kerakmi?
Mutaxassislarimiz listning maqbul qalinligini tanlash, material miqdorini hisoblash va obyektingiz uchun texnologik nozik jihatlarni aniqlashda yordam beradi.
Ishlab chiqaruvchi: «SANFA GEOSYNTHETICS» MChJ • Toshkent, O‘zbekiston